۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ – یک تحلیل دنیای واقعی بر روی بیش از ۴۰ هزار بیمار نشان داد که استفاده از داروهای ضد فاکتور رشد اندوتلیال عروقی (Anti-VEGF) برای درمان ادم ماکولای دیابتی (DME)، با افزایش چشمگیر خطر ابتلا به گلوکوم و فشار بالای چشمی در یک دوره ۵ ساله مرتبط است.
دکتر پرنیان ارجمند، جراح ویترورتینال در مرکز چشم‌پزشکی لیزری برلینگتون و مدرس دانشگاه تورنتو، در نشست انجمن متخصصان شبکیه اروپا (EURETINA) در سال ۲۰۲۶، این یافته‌ها را ارائه کرد. او گفت: «نتایج بسیار قابل‌تأمل و متقاعدکننده است؛ در واقع، درمان با ضد VEGFنقشی در ایجاد فشار بالای چشمی یا گلوکوم دارد یا به طور اساسی باعث می‌شود بیماران ناچار به استفاده از قطره‌های ضد گلوکوم شوند.»
تیم تحقیقاتی دکتر ارجمند، داده‌های مربوط به بیش از ۲۰ هزار بیمار را که بخشی از شبکه مشارکتی TriNetXآمریکا بودند، به‌صورت گذشته‌نگر بررسی کردند. این افراد با داروهای ضد VEGFدرمان شده بودند و گروه کنترل شامل تعداد مشابهی از بیماران مبتلا به DMEبود که برای این بیماری تحت درمان نبودند. یافته‌های این پژوهش نشان داد که خطر ابتلا به فشار بالای چشمی یا گلوکوم در بیمارانی که درمان ضد VEGFدریافت کرده بودند، در طول ۵ سال تقریباً سه برابر بیشتر بوده است.
به گزارش محققان، میزان بروز ۵ ساله فشار بالای چشمی یا گلوکوم زاویه باز اولیه در بیماران تحت درمان با ضد VEGF، ۱۰.۴۶ درصد بوده است؛ در حالی که این میزان در گروه کنترل ۴.۰۹ درصد گزارش شد (نسبت خطر یا Hazard Ratioبرابر با ۲.۸؛ P< ۰.۰۰۰۱). آن‌ها بیان کردند که «افزایش مداوم فشار داخل چشمی ممکن است عارضه‌ای باشد که در پی تزریق‌های مکرر ضد VEGF، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.»
این مطالعه، بیمارانی را که پیش از این به گلوکوم زاویه باز اولیه یا فشار بالای چشمی مبتلا بودند و همچنین مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت کورتیکواستروئیدهای سیستمیک را از بررسی خارج کرد. همچنین فاکتورهای دموگرافیک مانند سن و جنسیت در تحلیل‌ها لحاظ شدند.
یافته‌ای تأییدی، نه لزوماً نوآورانه
دکتر یویچیرو ایشیدا، چشم‌پزشک دانشگاه هوکایدو در ساپورو ژاپن، که در این مطالعه نقشی نداشته اما در زمینه ارتباط بین داروهای ضد VEGFو عوارض چشمی تحقیق کرده است، گفت: ارتباط بین تزریق‌های مکرر ضد VEGFو افزایش مداوم فشار داخل چشمی، موضوع کاملاً جدیدی نیست. با این حال، او نقطه قوت اصلی مطالعه دکتر ارجمند را «حجم نمونه بسیار بالا و تحلیل طولانی‌مدت در دنیای واقعی» دانست.
دکتر ایشیدا افزود: «اگرچه محققان از روش تطبیق نمره تمایل استفاده کردند، اما تفکیک کامل تأثیر خودِ درمان ضد VEGFاز تفاوت‌های مرتبط با شدت DMEیا شدت رتینوپاتی دیابتی دشوار است.»
دکتر محمد الشبراوی، مدیر مؤسس مرکز تحقیقات چشم در دانشکده پزشکی ویلیام بومونت دانشگاه اوکلند در میشیگان، محدودیت اصلی این مطالعه را نبود اطلاعات کافی درباره دفعات تزریق دانست. او همچنین نسبت به نبود روند درمانی برای بیماران گروه کنترل ابراز نگرانی کرد. با این حال، دکتر الشبراوی تأکید کرد که اگرچه گلوکوم یکی از عوارض مهم درمان ضد VEGFاست، اما این موضوع «به هیچ وجه منافع انقلابی» این درمان را زیر سؤال نمی‌برد.
دکتر ارجمند در استنتاج رابطه علی و معلولی از این مطالعه گذشته‌نگر محتاط بود و خاطرنشان کرد که محققان مستقیماً فشار داخل چشمی را اندازه‌گیری نکرده‌اند، بلکه کدهای صورت‌حساب و تشخیص‌های پزشکی مربوط به فشار خون و گلوکوم را بررسی کرده‌اند.
دکتر ارجمند توضیح داد: «گاهی اوقات، سوگیری در داده‌ها وجود دارد؛ زیرا بیمارانی که برای تزریق مراجعه می‌کنند، در مراجعات پزشکی حضور بیشتری دارند و به همین دلیل، احتمال تشخیص گلوکوم در آن‌ها بالاتر می‌رود.»
او به پزشکان توصیه کرد که هنگام درمان بیماران با ضد VEGF، به فشار داخل چشمی توجه ویژه‌ای داشته باشند. وی گفت: «بسیار مهم است که این بیماران را در همان ابتدا و سپس شاید حداقل هر ۶ ماه یک‌بار برای بررسی سلامت عصب بینایی و انجام تست میدان بینایی پایش کنیم و اگر نگرانی وجود دارد، شاید لازم باشد کمی زودتر از همکاران متخصص گلوکوم خود کمک بگیریم.»
منبع:
https://www.medscape.com/viewarticle/large-scale-study-anti-vegf-patients-diabetic-macular-edema-2026a1001249?src=